די העלפֿט פֿונעם פּלאַן איז קיין מאָל נישט געצייכנט געוואָרן

כּל־זמן די װעלט איז געשטאַנען דער עיקר אין יראה — װײַטקייט, און עבֿודה דורך ביטול צו אַ דערהויבענעם מלך — איז נאָך נישט געװען די צײַט צו רעדן אָפֿן װעגן דעם אינערלעכן, מוטערלעכן, מיטגייענדיקן פּנים פֿונעם אינפֿיניט. יענער פּנים האָט געשײַנט דורך דעם פּשוטן אמונה פֿון כּנסת ישׂראל און דורך די טרערן פֿון דער שכינה אין גלות, און נישט דורך אויסדריקלעכער התבוננות.

די כתבֿ-ידן לייענען דאָס װי בכּיװן: אַ סטרוקטור פֿון אַזאַ טיפֿקייט, אויב אַנטפּלעקט פֿאַר דער צײַט אין אַ באַװוּסטזײַן געאָרדנט אַרום היעראַרכיע און אויסערלעכער אויטאָריטעט, װאָלט געװאָרן פֿאַרדרייט — פֿלאַך געמאַכט צו פּאַסיװקייט, אָדער צו בלויזער עמאָציע — אַנשטאָט דערקענט װי סוּווערענע טיפֿקייט. די צעװאָרפֿענע אָנצוהערענישן אין מדרש און מאמר זײַנען, אין דעם מאמרס בילד, „װי פֿונקען װאָס אַנטלויפֿן פֿון אונטער אַ פֿאַרמאַכטער טיר“.

מלכות דאצילות נעמט אויף פֿון אַלע ספֿירות און איז דאָס איינציקע ליכט נידעריק גענוג צו נידערן אין דעם באַװוּסטזײַן פֿון באַשאַפֿענע עולמות. דער זוהר רופֿט זי שכינה, און רופֿט זי כּנסת ישׂראל, און רופֿט זי אימא תּתאה — די אונטערשטע מוטער. דער מאמר לייענט אַלע די װי איין דורכגייענדיקן לבֿוש איבער מלכות־חוה.

געלייענט פֿון אדם קדמון אַליין, איז אַ מלכות װאָס נידערט אין שטויב אַ סתירה צו איר אייגענער דעפֿיניציע. געלייענט פֿון חוה קדמונה, איז זי נייטיק: גלות איז נישט דער אָרט װוּ דאָס פֿרויעדיקע פֿעלט, עס איז דער טעאַטער פֿון זײַן טיפֿסטער התגלות — אין דער פֿאָרעם פֿון װייטיק און פֿאַרהוילנקייט.

בינה איז אימא; זי איז דער כּוח װאָס באַקליידט דעם נאַקעטן בליץ פֿון חכמה אין עפּעס װאָס אַ שׂכל קען באַװוינען. צו זאָגן אַז אַן איבערשוס פּונקט פֿון דער מידה איז געגעבן דער פֿרוי, איז צו זאָגן עפּעס װעגן דער הייך פֿון איר װאָרצל, נישט בלויז װעגן איר טעמפּעראַמענט.

דער מאמר גייט נאָך דעם מוסטער דורך שׂרה, װעמען דער אויבערשטער זאָגט אַבֿרהמען צו הערן; דורך רבֿקה, װאָס לייענט די צוקונפֿט פֿון אַ שושלת װוּ יצחק לייענט בלויז דעם הײַנט; און דורך די פֿרויען פֿון מצרים, װאָס האָבן געהאַלטן אַ הבֿטחה פֿון גאולה לעבעדיק װי אַ קאָנקרעטע פּראַקטיק בשעת די מענער האָבן שוין אויפֿגעגעבן. אין יעדן פֿאַל דער זעלבער כּוח: נעמען אַ כּללותדיק ליכט און באַקליידן עס אין דעם פֿאַקטישן אומשטאַנד אין װעלכן עס דאַרף נידערן.

זי זעט אַז עס איז גוט צום עסן, אַז עס איז אַ גלוסט פֿאַר די אויגן, און אַז עס איז באַגערלעך צו געבן פֿאַרשטאַנד. דורך אירע אויגן און איר אינערלעכן אָפּשאַצן װערט דערציילט די באַשליסנדיקע קער פֿון דער בריאה — בעת דער באַריכט פֿונעם אָביעקטיװן עבֿירה בלײַבט מערקװירדיק צוריקגעהאַלטן.

דער מאמר פֿאַרזיסט נישט דעם חטא; אין דעם נגלה־ממד איז אַ געבאָט געװאָרן געבראָכן, מיט אַלע זײַנע ביטערע פֿאָלגן. אָבער ער באַשטייט אַז די קאַטעגאָריע פֿון טעות שעפּט נישט אויס די מעשׂה. איר אויסשטרעקן איז געװען די ערשטע רירונג פֿון מענטשלעכער דעת װי מיר קענען זי הײַנט — װיסן פֿאַרפֿלאָכטן מיט תּשוקה, ריזיקע און פֿאָלג. פֿאַר דער צײַט, און דעריבער איבערגעלעבט װי אַ פֿאַל; דער זעלבער כּוח, אויסגערײַפֿט דורך טויזנטער יאָר בירור אין דער פֿינצטערניש, איז דאָס װאָס הייבט איצט אָן אַרויפֿצוקומען װי גאולה.

„אַן אשת חיל איז די קרוין פֿון איר מאַן.“ צו לייענען װי נבֿואה און נישט װי אַ קאָמפּלימענט: אַן עטרה זיצט איבערן קאָפּ און נעמט אים אַרום. אינעם פֿריִערדיקן סדר איז דאָס מענלעכע דער ראש — די אַנטפּלעקטע סטרוקטור — און דאָס פֿרויעדיקע נעמט אויף. אין דעם װאָס קומט, נעמט דער פֿרויעדיקער װאָרצל, װאָס איז תּמיד געװען העכער, אַרום און דערהייבט יענע סטרוקטור.

דאָס איז די זעלבע נקודה װי „נקבֿה תּסובבֿ גבֿר“ — די נקבֿה װעט אַרומנעמען דעם זכר. אַרומנעמען מיינט נישט שטיין דערנעבן. עס מיינט אַז איר אַרומנעמענדיקער באַװוּסטזײַן װערט דער קאָנטעקסט אין װעלכן די מענלעכע סטרוקטורן פֿונקציאָנירן. דער מאמר איז בפֿירוש װעגן דעם גדר: די קרוין מעג אַרומנעמען דעם קאָפּ, אָבער זי שנײַדט אים נישט אָפּ.

אויב חוה קדמונה איז דער אינערלעכער װאָרצל פֿון יעדער פֿרויעדיקער דרגה — אימא עילאה, שכינה, מלכות — דעמאָלט זײַנען די נשמות פֿון פֿרויען נישט קיין זײַטיקע זאַך אין דער שלשלת פֿון עולמות נאָר צװײַגן פֿון יענעם װאָרצל, דורך דער שכינה און כּנסת ישׂראל.

דער מאמר איז אָפּגעהיט מיטן גרענעץ: דאָס איז אַן אונטערשייד פֿון אויפֿגאַבע און אופֿן, נישט פֿון װערט אָדער הייך. אַ מאַנס נשמה שטייט מער צו דער אדם קדמון־זײַט — ליניע, רצון, איבערגעבן פֿון תורה און דין; אַ פֿרויס מער צו דער חוה־זײַט — בינה, מעשׂה, דאָס מאַכן פֿון אַן אָרט װוּ דאָס ליכט קען לעבן. צוזאַמען, אין ישׂראל, זײַנען זיי איין גוף, װי אינעם ערשטן אדם: זכר ונקבֿה װי איינס.

„דער פּלאַן“ באַשרײַבט דעם ייִחוד פֿון דער קומעדיקער תּקופֿה װי אַ ברית און נישט װי אַ געװעלטיקונג: די קלאָרקייט און ריכטונג פֿון דער מענלעכער אַקס באַגעגנט די אויפֿנעמיקע טיפֿקייט פֿון דער פֿרויעדיקער, און יעדער אַקטיװירט אינעם אַנדערן אַ פֿעיִקייט װאָס ער קען נישט דערגרייכן אַליין.

זײַן פּראַקטישע טענה איז אַז עמאָציאָנעלע זיכערקייט איז נישט קיין גליקלעכער בײַפּראָדוקט פֿון אַ גוטן שידוך נאָר אַ סטרוקטורעלער אָנצייכן פֿון אַ מתוקנעם — מלכות װי אַ טראָן װאָס שטײַגט פֿון אינעווייניק, אַ מקדש װוּ פֿאַרװוּנדלעכקייט װערט אַ װעג צו טיפֿקייט און נישט קיין ריזיקע. דער אָנגעגעבענער ציל איז נישט זיך אויספֿולן איינער דעם אַנדערן פֿון אַ חסרון, נאָר זיך פֿאַרברייטערן איינער דעם אַנדערן פֿון גאַנצקייט.

דער תּכלית פֿון דער גאַנצער סטרוקטור איז דירה בתחתּונים — אַז די עצמות זאָל האָבן אַ דירה פּונקט אינעם נידעריקסטן אָרט, יענעם װאָס קען העלם און קאַמף. דאָס איז נישט קיין אַבסטראַקטער מעטאַפֿיזישער תחום. עס איז ערשט און פֿאַר אַלץ אַ הויז.

דער מאמר לייענט די פֿרוי װי עקרת הבית פּונקט אין דעם זין אין װעלכן מלכות װערט געלייענט אויבן: די װאָס נעמט אַלץ װאָס קומט אַרײַן — די פּרנסה, דאָס עסן, די װערטער, די שטימונגען — און װעבט עס אין אַן אָרט װוּ די געטלעכקייט קען רוען. געלייענט פֿון חוה קדמונה, קערן זיך די װערטער געזאָגט אין עדן איבער: דער צער פֿון טראָגן װערט דער װייטיק פֿון אַ געבורט װאָס די געשיכטע אַליין גייט דורך, און אַן אשת חיל „לאַכט צום לעצטן טאָג“.

מגילת אסתּר נעמט איר נאָמען פֿונעם שורש סתר, באַהאַלטן. „דער סוד פֿון פּורים“ לייענט יענע פֿאַרבאָרגנקייט װי דעם פֿאַרשריבענעם שפּור פֿון דער פֿרויעדיקער מאַטריצע װאָס טרעט אַרײַן אין העלם: פּרס װי די װעלט פֿון צעבראָכענע כּלים, אסתּר װי בינה אין גלות, מרדכי װי אויפֿגעװעקטע דעת װאָס רופֿט די פֿאַרבאָרגענע מלכּה זיך צו דערמאָנען װאָס זי איז, המן װי אויפֿנעמיקייט פֿאַרדרייט אין זעלבסט־פֿאַרטיפֿונג, די סעודות װי אַ ייִחוד פֿון פּרצופֿים, און די קרוין געשטעלט אויף אסתּרס קאָפּ װי די קרוינונג פֿון מלכות.

און װײַל די מגילה װערט יעדעס יאָר װידער געלייענט, טענהט דער באַנד אַז פּורים איז נישט קיין דערמאָנונג נאָר אַ װידער־אַקטיװירונג: מאַסקעס, און דאָס טרינקען „עד דלא ידע“, װי אַ יערלעכע אומקער צו אַ באַװוּסטזײַן פֿון פֿאַרן בראָך.